Handhaving bij de Romeinen

In Rome had ik een gesprek met een Senator, die politiecommissaris was geweest en Vice Questore van de Antimafia Commissie. Het beleid was en is succesvol, betoogde hij, kijk maar naar de recente reeks van arrestaties van top criminelen. De spijtoptantenregeling en het in beslag nemen van illegaal verworven bezit waren zeer adequate middelen. Maar ja, het echte probleem van criminaliteit ligt in het niet goed functioneren van het locale en nationale bestuur zelf; waardoor mensen geen vertrouwen in de overheid hebben. Kortom, het is dus succesvol dweilen met de kraan open! De journalist Jan van der Putten, die lange tijd voor de Volkskrant Italië volgde, haalt in zijn boek ‘Italianen’ de journalistieke patriarch Montanelli aan: “In Italië hebben alle wetten, alle verordeningen, alle regels maar één doel; de verantwoordelijkheden zo verstoppen dat identificatie van de verantwoordelijken onmogelijk wordt.” Handhaving in de knel tussen falende burgers en een falende overheid.

 

Op Napels had ik mij voorbereid via het boek ‘Gomorra’, dat een indringend beeld geeft van de gevarieerde misdaad van de Camorra, de georganiseerde misdaad in Calabrie, de streek rond Napels; namaak merkkleding, drugs en mensenhandel. Van de illegale activiteiten van de Camorra heb ik niet veel gemerkt, maar ik heb wel kunnen constateren dat veel verkeersregels zo op het oog nauwelijks gehandhaafd worden. Je kunt er nog hele gezinnen tegenkomen op 1 scooter; klein kindje voorop tussen de benen van papa, de oudste tussen papa en mama in en nog een baby bungelend aan de hand van ma. Niemand een helm op, natuurlijk. Openbaar vervoer idem dito. Ik had voor het eigen gezin een meerdagenkaarten gekocht, maar we waren tijdens ons verblijf zo te zien aan de andere reizigers de enigen die voor inkomsten van het openbaar vervoer zorgden.

 

In Capri reed het busje naar Anacapri vlak langs een afgrond die honderden meters lager in de zee stort. Deze afgrond bleek door Keizer Tiberius (die heerste van 14-37 na Christus) al gebruikt als uitgang voor misdadigers en andere ongenode gasten. De oude Romeinen konden er wat van wat handhaving en straffen betreft. In het boek over de Romeinse keizers van Suetonius (die leefde van 71 tot 135 na Christus) zien we talrijke voorbeelden van willekeurige wetgeving, vriendjespolitiek bij handhaving en bekentenissen via folteringen van de pijnbank. Positieve voorbeelden zijn er ook. Zo laat dezelfde Tiberius weten dat hij ieder moment van de dag of nacht gestoord kan worden over interpretatie-problemen bij door hem gegeven richtlijnen. Dit zie ik niet veel staatshoofden nadoen.

 

Ik wil maar zeggen; recht hebben we - net als ordelijke administratie of bestuur - van de Romeinen geleerd, maar voor ordelijk handhaven hebben we toch een protestante impuls nodig gehad met nadruk op de overheid die niet alleen integere regels opstelt maar ook voor integere handhaving moet zorgen en de mens die in eerste instantie zijn eigen handhaver moet zijn; spontane naleving heet dat tegenwoordig. U boft als handhaver maar, dat u in Nederland uw werk mag doen!