Selffulfilling en selfdenying prophecy's: leve Balkenende IV!

Hebt u in februari ook zo genoten van een filevrije dag, de dag nadat het KNMI een weeralarm had afgegeven? De voorspelling van chaos in de avondspits werd volstrekt teniet gedaan omdat automobilisten massaal thuisbleven of eerder naar huis gingen. Een kleine spits rond 14.00 uur was het enige wat er van de voorspelling overbleef.

Was dit een foute voorspelling van de ANWB of een voorspelling die precies het beoogde effect had, dus zoals het KNMI wilde? Mijn ongenuanceerd oordeel is: beide. Dit komt doordat een voorspelling zowel een uitspraak over de wereld is, als een uitspraak in de wereld. Als dit u iets te abstract is, proef dan de volgende voorbeelden:

1 Balkenende III werd door economen bekritiseerd omdat de beroerde voorstelling die het kabinet van de economie gaf, ervoor zorgde dat het inderdaad slecht met de economie bleef gaan.
2 Wie tegen iemand die een misdaad heeft begaan, roept dat deze een misdadiger is, vergroot de kans op nog meer misdaden. De man gaat zichzelf als misdadiger zien of anders zijn omgeving wel.
3 Voorspel dat het ijs smelt en hele werelddelen onder water gaan lopen. Wellicht dringt het besef door dat het nog niet te laat is om maatregelen te nemen, zodat hele werelddelen niet onder water gaan lopen.
4 Voorspel dat de wereld aan vlijt ten onder gaat, en u loopt het risico dat een hardwerkende ambtenaar zijn post verlaat en op het Franse platteland gaat wonen.
5 Risicoanalyses overdrijven vaak het risico in de hoop dat op basis van het risicoalarm genomen maatregelen het risico zullen doen afnemen.

De eerste twee voorbeelden gaan over selffulfilling prophecy's, de laatste over selfdenying prophecy's. De derde, over een onderlopende wereld door smeltend ijs, lijkt selfdenying, maar is in feite een voorspelling onder voorwaarden. Als die voorwaarden veranderen, verandert natuurlijk de voorspelling. Maar het idee is hetzelfde. De voorspelling óver de wereld wordt een sterke kracht ín de wereld zelf.

Handhaving kent deze fenomenen in een wat andere vorm. Kondigt u controles aan op de A27, dan treft u minder hardrijders aan dan u zonder deze voorspelling zou aantreffen: selfdenying. Geeft u vertrouwen aan een branche om zichzelf te reguleren, dan ziet u meer ‘spontane naleving’ dan wanneer u goed gedrag alleen via handhaving wilt afdwingen: selffulfilling. Blijft u een tbs'er wantrouwen, dan draagt dat bij aan het wantrouwen dat de tbs'er tegenover zichzelf heeft.

Hoe dan ook, geloof in het goede van de mens en het samenleven in de maatschappij. U verhoogt daarmee de kans dat de wereld er beter van wordt. Leve Balkenende IV!

Dick Ruimschotel