Ontwaken uit een winterslaap

Het is lente en de winter ligt achter ons. Mijn column van voor de winter ‘Quo vadis Vide, waarheen gaat ge Vide’, ligt actueel te roesten op de voorpagina van de Vide website. Misschien heeft de lezer zich gestoord aan de kritische toon over onze vereniging, misschien heeft hij of zij instemmend geknikt. Ik weet het niet want ik was in een winterslaap en werd hier niet uit gewekt. Niet door een tikje op mijn intellectuele voorruit of een sociaal duwtje in mijn zij. Dus ben ik maar uit mezelf wakker geworden, uit gewetenswroeging over zo lang niets doen*.

Mensen en organisaties zijn gewoontedieren. Zij houden eenmaal aangenomen gedragingen aan of slijten ingeslagen paden verder uit. Zo ook toezichthouders en handhavers. Niet dat ze niet veranderen. Ze groeien voor een deel langzaam, worden groter of professioneler uit eigen ambitie of om meer de voldoen aan het eigen zelfbeeld. Of ze groeien als response op een veranderende omgeving met veranderende eisen van schaal, efficiency, effectiviteit of bekwaamheid. Visienota’s zoals de Kaderstellende Visie op Toezicht ‘Minder last, meer effect’ (2005) fungeren dan als kristallisatie momenten.
Maar soms veranderen ze met schokken, zoals onder invloed van de twee moties Aptroot. An sich waren en zijn dit politiek geinspireerde en redelijk ongenuanceerde moties. Eén enkele inspectie; zo lust ik er nog meer! Niet meer dan 2 x per jaar inspecties over de vloer bij het bedrijfsleven of besparen van administratieve lasten met 25%; kan het nog groffer of globaler? Ik ben nog steeds verbaasd over de invloed die deze moties hebben op het veld van toezicht en handhaving. Vergaande samenwerking of 1 loket voor doelgroepen, een landelijke Inspectieraad waarin alle rijksinspecties samen denken, onderzoeken en doen. Waarom zo veel reaktie op zulke ruwe impulsen?

De simpele verklaring is dat toezicht en handhaving uitvoeringsorganisaties zijn zonder al te veel zelfbeschikkingsmacht; die horen krachtig en gehoorzaam te reageren op politieke en bestuurlijke impulsen. De meer ingewikkelde verklaring is dat het toezicht- en handhavingsinstanties ontbreekt aan inspirerende zelfbeelden en hoge normen en waarden. Als ze die wel hadden, zouden ze al veel eerder in beweging zijn gekomen en ambitieuze normen en groeipaden voor zichzelf hebben gedefinieeerd. Waren ze al veel eerder uit een winterslaap gekomen. Nu zijn ze hollend op weg, opgeschrokken door het dubbelloops jachtgeweer van Aptroot. Hoewel ik een verklaringsdeskundige ben, weet ik niet welke van deze verklaringen ik moet kiezen. Wel mompel ik in mijzelf weer mijn standaard verwondering ‘Waar gaat dat heen?’.

Wordt vervolgd.

* Ter verklaring en verontschuldiging van mijn lange afwezigheid als columnist zij gemeld dat ik mij de afgelopen maanden heb beziggehouden met commentaar op Het Veranderboek, dat begin april is uitgekomen bij uitgeverij Mediawerf.  Ter verklaring en verontschuldiging van mijn lange afwezigheid als columnist zij gemeld dat ik mij de afgelopen maanden heb beziggehouden met commentaar op Het Veranderboek, dat begin april is uitgekomen bij uitgeverij Mediawerf.